|
|
Okazałe wielopiętrowe budynki szkoły i internatu otacza
rozległy wiekowy park. Powierzchnia całego obiektu wynosi 20 ha. Północne i
południowe obrzeża zajmują liczne budynki mieszkalne i gospodarcze. Nazwa obiektu - Park Dyrekcyjny utrwaliła się od czasów
międzywojennych, kiedy to w najokazalszym wówczas budynku, wzniesionym w 1912
roku, mieściła się Dyrekcja Lasów Państwowych.
Park Dyrekcyjny powstał na przełomie XIX i XX wieku według
projektu Walerego Kronenberga. Ten znany polski architekt krajobrazu zaplanował
również Park Pałacowy, założony na przeciwległym krańcu Białowieży wokół
budowanego wówczas pałacu carskiego. Pierwszym ogrodnikiem i opiekunem Parku
Dyrekcyjnego był białowieżanin Makary Kozak.
Obecnie trudno jest ustalić, jaki był pierwotny wygląd parku i
jakie gatunki drzew i krzewów zostały w nim zasadzone. Intencja twórcy
obiektu było założenie parku krajobrazowego, zwanego też angielskim. Główną
cecha tego stylu są rozległe polany, swobodnie rozmieszczone wielogatunkowe
grupy drzew i krzewów oraz nieregularna kompozycja dróg. Prawdopodobnie w
miejscu zakładanego 100 lat temu parku rosły jakieś drzewa naturalnego
pochodzenia, które wkomponowane zostały w tworzony nowy krajobraz. Pewnie były
to olsze i jesiony nad przepływająca przy zachodniej granicy obiektu rzeczka Złotka.
Może kilka starych pojedynczych dębów?
Skład gatunkowy posadzonych drzew i krzewów był bogaty. Poza
drzewami rodzimymi, takimi jak: dęby, jesiony, brzozy, lipy, klony, graby i świerki
zostały wprowadzone do zadrzewień liczne gatunki nie występujące ani w
Puszczy Białowieskiej ani w Polsce. Niektóre z nich przetrwały do dziś, np.:
kasztanowiec biały, jesion amerykański, świerk kłujący, jedlica Douglassa,
modrzew syberyjski, brzoza strzępolistna i szereg innych. Z informacji
zawartych w Przewodniku po Puszczy Białowieskiej, autorstwa W. Szymanskiego,
wydanym w Wilnie w 1925 roku, wynika, że w Parku Dyrekcyjnym występowało wówczas
więcej gatunków drzewiastych niż obecnie. Wymieniam za autorem tylko
ciekawsze pozycje: tulipanowiec amerykański, korkowiec amurski, sosna limba,
kosodrzewina, parczelina trójlistkowa i horyzontalna forma jesionu. Z upływem
lat zachodziły w parku duże zmiany, wskutek niedostatecznej pielęgnacji niektóre
jego fragmenty stopniowo dziczały upodabniając się do drzewostanów leśnych.
Zrujnowany został mur otaczający niewielki cmentarz żołnierzy niemieckich
poległych w I wojnie światowej. Zniszczone zostały również nagrobki.
Obecnie miejsce to zostało uporządkowane.
W latach 1966 - 1978 wzniesione zostały dwa budynki - szkoła i
internat - oraz kilka domków mieszkalnych. Również budowa obiektów
sportowych i oczyszczalni ścieków uszczupliły powierzchnie parku i spowodowały
wycięcie wielu drzew. Okazały budynek szkoły został oddany do użytku we
wrześniu 1968r. Po wybudowaniu budynku szkoły przystąpiono natychmiast do porządkowania
wokół niej terenu. Na jesieni 1970 r i wiosna 1971 wysadzono około 2000 sztuk
drzew i krzewów – zgodnie z projektem zieleni. Sadzonki zostały
sprowadzone z Krakowa ze szkółki „Gałczyński i Śląski”.
Wysadzono wówczas także blisko 200 sztuk róż, wiele biało i fioletowo kwitnących
lilaków, kilka białych świerków, różne gatunki i odmiany żywotników,
cyprysików, forsycje i cisy. Prace wykonywali uczniowie przy technicznym
nadzorze nauczycieli. W porządkowaniu, zadrzewianiu i upiększaniu terenu wokół
budynku wiele inicjatywy wykazał i pracy włożył inż.. Jerzy Orchowski - ówczesny
nauczyciel botaniki w Technikum Leśnym. Ze względu na to, że najlepsza pomocą naukowa
jest żywa natura, przystąpiono w roku 1970 do urządzania ogródka
botanicznego, a następnie alpinarium. Trzeba było w miejscu przeznaczonym na
ogródek wykarczować wiele krzewów i kilka drzew, zerwać darń, wybudować dróżki,
schodki i wyznaczyć działki pod uprawę roślin. Prace przebiegały sprawnie,
dzięki entuzjazmowi uczniów i członków Koła Botanicznego. Nawiązano
współprace z Ogrodem Botanicznym w Brynku, Lublinie i Warszawie oraz z
Arboretum w Rogowie i Kórniku. Cześć roślin sprowadzono ze szkółek w
Pyrach k. Warszawy. Poza tym znaczna ilość sadzonek pochodziła z okolic
Białowieży, jak też z innych regionów Polski. Wiele roślin przywożono z
wakacji, wycieczek krajoznawczych i praktyk.
W roku 1976 Biuro Badań i Dokumentacji Zabytków w Białymstoku wykonało
szczegółowy opis parku inwentaryzując jednocześnie występujące w nim
drzewa (65 gatunków i odmian) i krzewy (33 gatunki). W wykazie znalazły się
także młode drzewa i krzewy posadzone wokół nowej, szkoły, np.: jodła
jednobarwna, świerk biały, cyprysik groszkowy, Żywotnik wschodni i kilka
innych. Z roku na rok wzrastało znaczenie dydaktyczne ogródka
botanicznego i jego piękno. Najwspanialej prezentował się ten niewielki
obiekt w 1988 roku. Kolekcja roślin zielnych w dziale systematyki i w
alpinarium liczyła wówczas 700 gatunków. Obejmowała zarówno gatunki występujące
w zbiorowiskach leśnych i lakowych w rejonie Puszczy Białowieskiej, jak
te. rośliny reprezentujące odległe i odrębne obszary geograficzne. Z bogatej
liczby gatunków rodzimych wymienić należy:
Gatunki leśne:
gruszyczka zielonawa, widłak goździsty i wroniec, borówka bagienna, bagno
zwyczajne, trześlica modra, sierpik barwierski, storczyk plamisty, lilia złotogłów,
szczyr trwały, jaskier kaszubski, zdrojówka rutewkowata, kokorycz pusta i
parzydło leśne.
Gatunki łąkowe: irys syberyjski, goździk kartuzek, wielosił
błękitny, turzyca lisia, przetacznik długolistny, rdest wężownik i jaskier
wielki.
W ogródku botanicznym zgromadzono także wiele gatunków roślin nie
występujących w regionie Puszczy Białowieskiej. Spośród nich najbardziej
oryginalnymi są: dyptam jesionolistny, (krzew mojżeszowy), rozchodnik
kamczacki, dzwonek karpacki, dziewięćsił akantolistny, szarotka alpejska i
niecierpek gruczołowaty. Oprócz roli edukacyjnej rośliny posadzone w ogródku
botanicznym i na skalniaku pełniły też role dekoracyjna. Były one i są
jedynymi kwietnikami w parku. Poszczególne gatunki kwitną w różnych
terminach, wiec barwne widoki i piękne zapachy roztaczają się przez cały
sezon wegetacyjny. Wielkie słowa uznania i podziękowania za trud włożonej
pracy w wykonaniu i utrzymaniu w należytym porządku działek systematyki
roślin i alpinarium, a także za oznaczanie roślin należą się uczniom
wszystkich roczników Technikum Leśnego w Białowieży i ich nauczycielowi
Jerzemu Orchowskiemu.
W roku dwutysięcznym rozpoczęto szczegółową inwentaryzacje drzew rosnących
w Parku Dyrekcyjnym. W oparciu o sporządzona przez Przedsiębiorstwo Usług
Geodezyjno-Kartograficznych "Meridian" w Białymstoku aktualna mapę
(wtórnik), autorka zidentyfikowała w terenie i oznaczyła na siedmiu hektarach
parku 950 drzew o pierśnicach powyżej 10 cm. Oznaczone drzewa nalezą do 52
gatunków i odmian, z czego 17 gatunków reprezentuje florę Puszczy Białowieskiej.
W ogólnej liczbie drzew rosnących w parku przeważają właśnie gatunki
rodzime, a wiec: dęby, graby, lipy, jesiony, olsze i klony. Oprócz osobników
potężnych i leciwych w grupie tej występuje mnóstwo drzew młodych pochodzących
z naturalnego odnowienia, co doprowadziło do nadmiernego zagęszczenia kęp.
Dlatego też niektóre fragmenty zadrzewień parku wymagają jak najszybszych
ciec sanitarnych i pielęgnacyjnych. W parku jest obecnie 35 gatunków drzew
obcego pochodzenia. Do najwartościowszych krajobrazowo w tej grupie należy
zaliczyć 4 gatunki modrzewia, sosnę wejmutkę, brzozę strzępolistną, dąb czerwony, świerk kłujący, strzępolistne
odmiany klonów i lipy szerokolistnej, żywotnik olbrzymi, jesion amerykański,
buk i kilka innych. Zamierzone i konieczne zabiegi pielęgnacyjne i prace
renowacyjne w Parku Dyrekcyjnym musza mieć na celu przede wszystkim przywrócenie
stylu krajobrazowego parku, zapewnienie różnorodności i trwałości zadrzewień
oraz podniesienie walorów edukacyjnych obiektu -"Ogrodu naszych młodych
lat".
|
